In Japan wordt webtoegankelijkheid niet verplicht gesteld. Toch is het besef de afgelopen jaren duidelijk gegroeid dat dit belangrijk is.
Zoals bekend is in april 2024 de wet ter bevordering van de eliminatie van discriminatie van mensen met een handicap gewijzigd, waardoor ook private bedrijven verplicht zijn om "redelijke aanpassingen" voor mensen met een handicap te treffen. Deze wet bevat geen concrete normen of verplichtingen, maar of er nu sancties op staan of niet, de verwachting dat je hier rekening mee houdt, wordt in de samenleving steeds sterker.
Toegankelijkheid is niet langer iets bijzonders, maar wordt steeds vaker gezien als een natuurlijke manier om diensten bij meer mensen te laten terechtkomen.
Hoe zit het dan met het bewustzijn en de aanpak van toegankelijkheid in het buitenland?
Vergeleken met de Verenigde Staten, de Europese Unie en Canada, die als voorbeelden worden genomen, worden de verschillen met de situatie in Japan duidelijk zichtbaar.
Webtoegankelijkheid in Japan
Webtoegankelijkheid in Japan is grotendeels gebaseerd op JIS X 8341-3:2016. Deze norm is opgesteld met WCAG 2.0 als referentie, en bij toekomstige JIS-herzieningen wordt het aanbevolen om te bouwen volgens WCAG 2.2.
Het Japanse Ministerie van Binnenlandse Zaken en Communicatie biedt een controletool genaamd miChecker om de naleving van deze JIS (WCAG 2.0) te ondersteunen.
miChecker is een hulpmiddel voor toegankelijkheidsdiagnose dat automatisch controleert wat machinaal kan worden beoordeeld. Veel criteria kunnen daarmee echter niet worden gedekt, en uiteindelijk is menselijke beoordeling noodzakelijk. Dat deel wordt helaas vaak verwaarloosd.
Daarnaast vormt het "redelijke aanpassingen"-beginsel in de Japanse wet op de opheffing van discriminatie van mensen met een handicap een belangrijk juridisch uitgangspunt. Voor webaccessibility zijn echter geen concrete normen of verplichte naleving vastgelegd, en is het niet verplicht om de stand van zaken van de naleving openbaar te maken. Daardoor springt het verschil in het oog met het buitenland (zoals de Verenigde Staten en de EU), waar duidelijke wettelijke verplichtingen en openbaarmakingssystemen bestaan.
In Japan is ook het rapportageformaat vrijwillig. Er bestaat een Japanse zelfbeoordelingsformulier voor informatietoegankelijkheid, de Japanse versie van de VPAT, dat is gebaseerd op de VPAT (Voluntary Product Accessibility Template) die in de Verenigde Staten veel wordt gebruikt. Op dit moment is het echter nog niet wijdverspreid.
Webtoegankelijkheid in de Verenigde Staten
In de Verenigde Staten is op basis van artikel 508 van de Rehabilitation Act (Section 508) toegankelijkheid verplicht gesteld wanneer federale overheidsinstanties informatie- en communicatietechnologie (ICT) aanschaffen.
De norm is WCAG 2.0 AA, maar naleving van WCAG 2.1 AA wordt aanbevolen.
In de particuliere sector wordt webtoegankelijkheid actief aangepakt vanwege het hoge juridische risico op rechtszaken op grond van de Americans with Disabilities Act (ADA).
Veel bedrijven gebruiken de VPAT (Voluntary Product Accessibility Template) om juridische risico's te beperken en maken daarmee een ACR (Accessibility Conformance Report) op. Voor elk succescriterium beoordelen zij in de VPAT of het product Supports (voldoet), Partially Supports (voldoet gedeeltelijk), Does Not Support (voldoet niet), Not Applicable (niet van toepassing) of Not Evaluated (niet beoordeeld) is. Ze geven daarbij gedetailleerd de reden op en publiceren de resultaten vervolgens als ACR.
Hoewel automatische testtools zoals axe-core en WAVE worden gebruikt, wordt grote nadruk gelegd op menselijke eindbeoordeling en gedetailleerde evaluatie.
Dit contrast met Japan, waar machinale controles centraal staan, valt sterk op.
Webtoegankelijkheid in de EU
In de EU vereisen de EU Web Accessibility Directive en de technische norm
EN 301 549 dat overheidswebsites en mobiele apps voldoen aan WCAG 2.1 AA. Een opvallend kenmerk is dat organisaties verplicht zijn een toegankelijkheidsverklaring (Accessibility Statement) te publiceren.
Deze verklaring is vergelijkbaar met een uitgebreid toegankelijkheidsbeleid zoals in Japan, en moet gedetailleerd beschrijven wat de toegankelijkheidsstatus van de site is, welke onderdelen niet voldoen, en welke alternatieven beschikbaar zijn. Daarnaast is het verplicht om een feedbackmechanisme aan te bieden waarmee gebruikers problemen kunnen melden.
Waar het Japanse toegankelijkheidsbeleid de testresultaten publiceert, legt de EU-conformiteitsverklaring een sterkere nadruk op de mogelijkheid voor gebruikers om problemen rechtstreeks te melden. Dat is het grootste verschil.
Hierin worden, op basis van de WCAG-criteria, de niet-conforme onderdelen geselecteerd die het zwaarst wegen en de grootste impact hebben. Per onderdeel wordt uitgelegd waarom het niet voldoet en welke verbeterplannen er zijn, op een begrijpelijke manier.
Daarnaast is in juni 2025 de European Accessibility Act (EAA) van kracht geworden. Deze wet legt verplichtingen op aan niet alleen de publieke sector, maar ook aan bepaalde private bedrijven die producten en diensten aanbieden op de EU-markt. Het gaat onder meer om webwinkels, bankdiensten, e-books en personenvervoer. Deze websites en apps moeten eveneens voldoen aan WCAG 2.1 AA, en moeten een document opstellen, de EU-conformiteitsverklaring (EU Declaration of Conformity), waarmee wordt aangetoond dat zij aan de EAA voldoen.
Webtoegankelijkheid in Canada
De federale wet Accessible Canada Act (ACA, 2019), die in 2019 is vastgesteld, vormt het belangrijkste kader voor webtoegankelijkheid. Een belangrijk kenmerk is dat deze wet, net als de EU-richtlijn voor webtoegankelijkheid, EN 301 549 als technische norm hanteert.
Onder de ACA zijn overheidsinstanties en bepaalde private bedrijven (zoals banken, telecombedrijven en openbaar vervoer) verplicht om een toegankelijkheidsbeleid voor de hele organisatie op te stellen en de voortgang periodiek in een Accessibility Compliance Report aan de overheid te rapporteren.
Publicatie van dit rapport voor gebruikers is niet verplicht, maar in de praktijk wordt het vaak als Accessibility Statement gepubliceerd, waarbij het webgedeelte de mate van naleving van WCAG 2.1 AA weergeeft.
Naast de federale wet bestaan in sommige provincies eigen regelingen, zoals de AODA (Accessibility for Ontarians with Disabilities Act) in Ontario. Onder de AODA moeten overheidsorganisaties en grote private bedrijven voldoen aan WCAG 2.0 AA (naleving van WCAG 2.1 AA wordt aanbevolen). Ook moeten er toegankelijkheidsrapporten worden opgesteld, en grote organisaties moeten een meerjarig toegankelijkheidsplan opstellen en publiceren.
In Ontario wordt niet alleen vertrouwd op geautomatiseerde testtools, maar ook sterk gehecht aan gebruikerstests met mensen met een beperking. Onderwijsinstellingen zoals de Universiteit van Toronto bieden praktische richtlijnen voor ontwikkelaars, met als doel de toegankelijkheid te verbeteren op basis van realistischere gebruikerservaringen.
Conclusie
In vergelijking met landen die voorop lopen op het gebied van webtoegankelijkheid, is de aanpak in Japan nog vooral gericht op "inspanningsverplichtingen" en vrijwillige maatregelen.
Tegelijkertijd is er, mede door de herziening van de wet ter voorkoming van discriminatie van mensen met een handicap en een toenemend maatschappelijk bewustzijn, een reële kans dat er in de toekomst concretere verplichtingen en publicatieregelingen komen.
Hoewel het als taak aangepakt kan worden, is toegankelijkheid vooral een natuurlijke stap om een dienst aan meer mensen te bieden.
Wie nu al stap voor stap aan de slag gaat, kan soepeler inspelen op toekomstige veranderingen en wordt door gebruikers sneller gekozen als een website waarop ze zich veilig voelen.
Niet "omdat het moet", maar "omdat we het aan meer mensen willen bieden".
Met zo'n positieve instelling wordt toegankelijkheid steeds belangrijker, denk ik!.
Liberogic accessibility-diagnosedienst
Liberogic biedt een accessibility-diagnosedienst aan.
Het kenmerk van deze dienst is een gespecialiseerde diagnose die gericht is op naleving van internationale normen.
Zonder gebruik van miChecker voeren we de diagnose uit op basis van een eigen checklist die WCAG 2.0 A tot en met WCAG 2.2 AAA dekt. We maken gebruik van tools zoals axe-core, maar controleren ook de onderdelen waarvoor menselijke beoordeling onmisbaar is. We identificeren de problemen en geven gedetailleerd aan hoe ze concreet opgelost kunnen worden.
Onze dienst ondersteunt bovendien het VPAT-formaat, zodat we naast een testcertificaat ook een Accessibility Conformance Report (ACR) kunnen opleveren.
En naast de diagnose kunnen we ook helpen met het bouwen en ontwikkelen van toegankelijke websites, zonder concessies aan de creatieve kwaliteit!
Als lid van de IAAP (International Association of Accessibility Professionals) ondersteunt Liberogic de realisatie van wezenlijke toegankelijkheid die verder gaat dan louter formele naleving.
Van DTP naar het web: al snel werkte hij aan markup, frontend, projectregie en accessibility, en beheerst hij alles. Actief bij Liberogic sinds de beginjaren en nu een levende encyclopedie binnen het bedrijf. Recentelijk verdiept hij zich, met prompts als hulpmiddel, in de vraag: "Kunnen we voor accessibility niet meer op AI leunen?" Technologie en denkwijze blijven zich ontwikkelen.
Ayumu Futamata
IAAP-gecertificeerd webaccessibility-specialist (WAS) / Markup-engineer / Frontend-engineer / Webdirecteur